W 2026 roku Gdynia obchodzi jubileusz stulecia nadania praw miejskich – wydarzenia, które w 1926 roku przypieczętowało narodziny jednego z najważniejszych projektów II Rzeczypospolitej.
100 lat Gdyni to sto lat historii miasta to opowieść o śmiałej wizji, pracy tysięcy ludzi, dramatycznych doświadczeniach wojny oraz dynamicznej odbudowie i modernizacji. Jubileusz 100-lecia staje się nie tylko okazją do świętowania, ale także do refleksji nad tożsamością Gdyni i jej rolą w historii Polski.
Początki – decyzja o budowie portu
U źródeł powstania miasta leży decyzja o budowie nowoczesnego portu morskiego. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku Polska potrzebowała własnego, w pełni suwerennego okna na świat. Wybór padł na niewielką kaszubską wieś Gdynię. Budowa portu, zapoczątkowana w latach 20., była jednym z największych przedsięwzięć infrastrukturalnych młodego państwa. W krótkim czasie wokół nabrzeży i basenów portowych zaczęło wyrastać nowe miasto – planowane, nowoczesne, z charakterystyczną architekturą modernistyczną.
Nadanie praw miejskich 10 lutego 1926 roku symbolicznie rozpoczęło nowy etap w dziejach Gdyni. W ciągu zaledwie kilkunastu lat liczba mieszkańców wzrosła z kilku tysięcy do ponad stu tysięcy. Gdynia stała się symbolem sukcesu gospodarczego II Rzeczypospolitej i dowodem na skuteczność państwowej wizji rozwoju morskiego.
Wojna i odbudowa
Okres II wojny światowej przyniósł dramatyczne zniszczenia i wysiedlenia mieszkańców. Port i miasto zostały poważnie uszkodzone, a wielu gdynian utraciło życie lub zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów. Jednak już w pierwszych powojennych latach rozpoczęto odbudowę infrastruktury portowej i miejskiej. Gdynia ponownie stała się jednym z kluczowych ośrodków gospodarki morskiej Polski.
Gdynia współczesna – miasto otwarte i nowoczesne
Dziś Gdynia to nowoczesne miasto liczące ponad 240 tysięcy mieszkańców, dynamicznie rozwijające się w obszarach gospodarki morskiej, nowych technologii, kultury i edukacji. Port gdyński pozostaje jednym z najważniejszych portów Bałtyku, a miasto jest rozpoznawalne dzięki swojej architekturze modernizmu, licznym festiwalom i wydarzeniom kulturalnym oraz wysokiej jakości życia.
Obchody 100-lecia – program i znaczenie
Jubileusz stulecia obejmuje cykl wydarzeń kulturalnych, naukowych i społecznych. W programie obchodów znajdują się:
- uroczyste sesje Rady Miasta i wydarzenia rocznicowe 10 lutego,
- wystawy plenerowe i muzealne prezentujące historię miasta i portu,
- publikacje jubileuszowe oraz projekty edukacyjne skierowane do młodzieży,
- koncerty, festiwale i wydarzenia plenerowe integrujące mieszkańców,
- inicjatywy społeczne i obywatelskie podkreślające lokalną tożsamość.
Szczególną rolę w jubileuszu odgrywają instytucje kultury, organizacje społeczne oraz środowiska naukowe i morskie. Obchody 100-lecia stają się przestrzenią dialogu międzypokoleniowego – łącząc wspomnienia najstarszych mieszkańców z wizją przyszłości prezentowaną przez młode pokolenie gdynian.
Pamięć i przyszłość
Stulecie Gdyni to moment podsumowania drogi od rybackiej osady do nowoczesnej metropolii morskiej. To również zobowiązanie do dalszego rozwoju w duchu odwagi, przedsiębiorczości i otwartości – wartości, które towarzyszyły miastu od początku jego istnienia.
Obchody 100-lecia są więc nie tylko świętem historii, lecz także manifestacją przyszłości – potwierdzeniem, że Gdynia pozostaje miastem z morza i marzeń, wciąż budującym swoją kolejną, już drugą setkę lat.
1920 – Sejm RP podejmuje decyzję o budowie portu morskiego w Gdyni jako strategicznej inwestycji odrodzonego państwa polskiego.
1921 – Rozpoczynają się pierwsze prace budowlane przy porcie tymczasowym.
1923 – Do Gdyni zawija pierwszy pełnomorski statek – francuski „Kentucky”, symbolicznie otwierając historię portu handlowego.
10 lutego 1926 – Gdynia otrzymuje prawa miejskie; liczy niespełna 10 tysięcy mieszkańców.
Lata 1926–1939 – Dynamiczny rozwój miasta i portu; Gdynia staje się jednym z najnowocześniejszych portów Bałtyku oraz symbolem sukcesu gospodarczego II Rzeczypospolitej. Powstają liczne budynki modernistyczne, które dziś stanowią unikatowe dziedzictwo architektoniczne.
1939 – Wybuch II wojny światowej; miasto zostaje zajęte przez Niemców i przemianowane na Gotenhafen. Rozpoczynają się wysiedlenia ludności polskiej.
1945 – Zakończenie działań wojennych; port i infrastruktura miejska są poważnie zniszczone. Rozpoczyna się odbudowa miasta.
Lata 50.–70. XX w. – Intensywny rozwój portu i przemysłu stoczniowego; Gdynia umacnia swoją pozycję jako ważny ośrodek gospodarki morskiej w Polsce.
1970 – Wydarzenia Grudnia ’70; tragiczne protesty robotnicze na Wybrzeżu zapisują się w historii miasta i kraju.
1989 – Przemiany ustrojowe w Polsce; Gdynia wkracza w okres transformacji gospodarczej i samorządowej.
Lata 90. – Modernizacja portu oraz rozwój sektora usług i przedsiębiorczości prywatnej.
2000–2010 – Dynamiczny rozwój infrastruktury miejskiej, inwestycje drogowe i kulturalne; umacnianie wizerunku Gdyni jako miasta nowoczesnego i przyjaznego mieszkańcom.
2015 – Gdyński modernizm zostaje uznany za Pomnik Historii, co podkreśla wyjątkową wartość architektoniczną miasta.
2020 – Setna rocznica rozpoczęcia budowy portu gdyńskiego.
2026 – Obchody 100-lecia nadania Gdyni praw miejskich; jubileusz staje się okazją do podsumowania stu lat rozwoju oraz wyznaczenia kierunków na kolejne dekady.
Stulecie Gdyni to historia niezwykłej dynamiki – od rybackiej wsi do nowoczesnego miasta portowego, którego tożsamość niezmiennie związana jest z morzem, przedsiębiorczością i odwagą w realizowaniu ambitnych wizji.
Zdjęcia Halina Wasielke-Cieślak
