Wprowadzenie do cyklu publikacji
Związki Czechów z Gdynią i Pomorzem mają długą i wielowątkową historię, wykraczającą poza współczesne kontakty gospodarcze i turystyczne. Już w okresie międzywojennym rozwijający się port gdyński odgrywał istotną rolę w kontaktach Czechosłowacji ze światem. Obecność Czechów zaznaczała się w żegludze, handlu, działalności przedsiębiorstw i przedstawicielstw konsularnych, a także w losach osób związanych z polskim Wybrzeżem.
Niniejszym tekstem rozpoczynamy cykl publikacji poświęconych historii obecności Czechów w Gdyni i na Pomorzu oraz wzajemnym kontaktom obu krajów. Będziemy przypominać wydarzenia, instytucje i postacie, które odegrały rolę w kształtowaniu tych stosunków, a także przedstawiać współczesne inicjatywy służące podtrzymywaniu i rozwijaniu polsko-czeskiej współpracy.
Cykl otwiera artykuł Rafała Machowiaka, prawnika, sekretarza generalnego Krajowej Izby Gospodarki Morskiej w Gdyni, publicysty i popularyzatora wiedzy o Czechach oraz stosunkach polsko-czeskich. Od lat zajmuje się współpracą gospodarczą i morską Polski z jej południowymi sąsiadami, zwłaszcza znaczeniem polskich portów dla czeskiego handlu zagranicznego. Jest autorem opracowania Promocja polskiej gospodarki morskiej w Czechach, Słowacji i na Węgrzech. Krajowa Izba Gospodarki Morskiej, opublikowanego w 2023 r. na łamach „Prawa Morskiego”.
Rafał Machowiak uczestniczy w organizacji Polskiego Dnia Morza w Pradze oraz utrzymuje kontakty z czeskimi środowiskami gospodarczymi, instytucjami i przedstawicielstwami dyplomatycznymi. Szczególne miejsce w jego działalności zajmują związki Czech z Gdynią i Pomorzem. W styczniu 2026 r. towarzyszył ambasadorowi Republiki Czeskiej podczas wizyty w Trójmieście, a w październiku tego roku współorganizował pobyt przedstawicieli czeskiego muzeum morskiego w Gdańsku i Gdyni. W kręgu jego zainteresowań pozostają również historia czechosłowackiej żeglugi i ochrona jej materialnego dziedzictwa.
Pierwsza publikacja poświęcona jest Muzeum Morskiemu Republiki Czeskiej (Námořní muzeum České republiky), utworzonemu z inicjatywy pasjonatów historii morskiej w Veletovie, a w 2026 r. przeniesionemu do Čelákovic-Sedlčánek. Muzeum gromadzi pamiątki czechosłowackiej floty handlowej, dokumentuje losy marynarzy oraz przypomina o morskich tradycjach Czech i Czechosłowacji.
Autor przedstawia dzieje placówki, jej zbiory oraz polskie wątki obecne w działalności muzeum. Szczególną uwagę poświęca przedsięwzięciu Třinec jede domů, którego celem jest zachowanie historycznego statku czechosłowackiej floty handlowej, zbudowanego w 1975 r. w Szczecinie. Opisuje również współpracę czeskich muzealników z polskimi instytucjami morskimi, w tym ich wizytę w Trójmieście w październiku 2026 r.
Rozpoczęcie cyklu od prezentacji czeskiego muzeum morskiego nie jest przypadkowe. Historia jego zbiorów i podejmowanych inicjatyw przypomina, że dzieje Czechów, Czechosłowacji a współcześnie Republiki Czeskiej mają również swój wymiar bałtycki, w którym Gdynia i Pomorze zajmują ważne miejsce. Do tych często mało znanych rozdziałów wspólnej historii będziemy powracać w kolejnych publikacjach.
Redakcja

