Magazyny portowe – architektura

Magazyn był najbardziej charakterystycznym typem przestrzenno-funkcjonalnym zabudowy portowej w rejonie drobnicowym. Zasadnicze rozróżnienie obiektów magazynowych określane było za pośrednictwem charakteru eksploatacji i umiejscowienia w przestrzeni portu. W pierwszych liniach nabrzeży budowano parterowe magazyny krótkoterminowe, tzw. manipulacyjne; natomiast w drugiej linii i większym oddaleniu od nabrzeża, wielopiętrowe magazyny długoterminowe. Początkowo jednak każdy, kolejno wznoszony magazyn budowany był według indywidualnych założeń projektowych i dobranej do warunków terenowych konstrukcji. Ta różnorodność podyktowana była również chęcią szybkiego stworzenia wszechstronnego zaplecza i pogodzenia wymogów składowania szeregu towarów jednocześnie.

Wznosząc kolejne obiekty w latach 1926-1933, weryfikowano rozwiązania magazynowe pod kątem gabarytów, układu przestrzennego, rozwiązań konstrukcyjnych i materiałowych, które najlepiej spełniłyby potrzeby eksploatacyjne portu. Z czasem – na podstawie własnych doświadczeń i obserwacji nowych tendencji budownictwa portowego w innych krajach – podjęto próbę wypracowania projektu standardowego magazynu parterowego. Jego pierwowzorem miał być Magazyn nr 6, zbudowany w latach 1931-1932 do przechowywania bawełny w strefie wolnocłowej, na nabrzeżu Stanów Zjednoczonych.

Anna Orchowska-Smolińska

Literatura: Orchowska-Smolińska A., Jaśkiewicz-Sojak A.: Modernistyczna architektura przemysłowa i jej ochrona – na przykładzie portu gdyńskiego // Modernizm w Europie, modernizm w Gdyni : architektura lat międzywojennych i jej ochrona / ed. red. nauk. M. J. Sołtysik, R. Hirsch. Gdynia: Urząd Miasta Gdyni, 2009

Łaźnia i szatnia portowa

Zadaniem łaźni portowej znajdującej się w budynku nazywanym “Kąpielisko”, lub częściej „Kamiennym Rogiem”, było zapewnienie odpowiednich warunków pracy robotnikom portowym pracującym przy przeładunku węgla na Molo Węglowym

Wzniesiony w latach 1931-1932 w konwencji umiarkowanie modernistycznej budynek, posiadał symetryczną kompozycję bryły na planie litery „T”. Centralna, dwukondygnacyjna część wejściowa ukształtowana została w formie wystającego przed lico skrzydeł bocznych ryzalitu. Wystrój elewacji o horyzontalnym układzie fakturalno-pasmowym, zakomponowany został za pomocą ceglanych wstęg ujmujących otwory okienne, przedzielonych pasami gładkiego tynku. Dopełnieniem kompozycji były gzymsy, zwieńczone gładką, skrywającą spadki dachów, attyką. Budynek rozebrano w 2009 roku.

Anna Orchowska-Smolińska

Literatura: Anna Orchowska-Smolińska, Architektura portu gdyńskiego lat międzywojennych – najcenniejsze spośród zachowanych budynków, “Rocznik Gdyński” 2009, nr 21.

Magazyn Aukcji Owocowych i Warty

Budowę tego podwójnego magazynu rozpoczęto w sierpniu 1933 roku, wzdłuż Nnabrzeża Francuskiego, za budującym się w tym czasie Magazynem Tranzytowym


Magazyn Aukcji Owocowych (powierzchnia około 4000 m2) mieścił oprócz dużej Sali aukcyjnej, także: część do składowania owoców świeżych i suszonych, miejsce do pakowania i przygotowania do transportu do odbiorów oraz piętrowe pomieszczenia biurowe.
Część magazynu firmy Warta, która zajmowała się ekspedycją towarów (powierzchnia około 3000 m2) służyć miała do składowania towarów drobnicowych, w tym głównie skór, dla musiało być wydzielone oddzielne pomieszczenie. Prace przy budowie magazynu postępowały w ekspresowym tempie, gdyż już w listopadzie tego samego 1933 roku rozpoczęto jego eksploatację.

Pod względem architektonicznym oba magazyny stanowić miały całość. Szczególnie efektownie było jednak rozwiązanie plastyczne wschodniej elewacji szczytowej Aukcji Owocowych. Ukształtowana ona została za pomocą wyrazistego, symetrycznego rysunku gęsto rozmieszczonych, pionowych płycin skrywających wąskie wysokie okna. Płyciny dodatkowo odznaczały się jasnym tynkiem na tle klinkierowej elewacji. Wzdłuż elewacji szczytowej, jak również bocznych poprowadzona była rampa załadowca. Całość rozplanowana na schodkowo ukształtowanej elewacji, która w sposób kurtynowy zasłaniała krzywizny dachu. W środkowej części elewacji wkomponowany został duży napis „AUKCE OWOCOWE”, wykonany z kształtnych ażurowych liter.

Druga z elewacji szczytowych magazynu (zachodnia) po stronie firmy Warta, stanowiła prostsze w rozwiązaniu plastycznym dopełnienie całego projektu. Obiekt ten nie przetrwał bez uszczerbku II wojnę światową. Mocno uszkodzony został w większości rozebrany. Pozostawiono jedynie fragment trójkondygnacyjnego traktu biurowego części Magazynu Warty, który w mniejszym stopniu ucierpiał (obecnie również rozebrany).
Architektura magazynu i utrzymana była w stylistyce umiarkowanego modernizmu z cechami wertykalizmu i geometryzującymi detalami Art Deco, co było charakterystyczne dla jego architekta tego magazynu – Wacława Tomaszewskiego.

Anna Orchowska-Smolińska

Literatura: Architektura portu gdyńskiego lat międzywojennych – najcenniejsze spośród zachowanych budynków / Anna Orchowska-Smolińska // Rocznik Gdyński. – 2009, nr 21, s. [159]-173. – Il.

Magazyn Pantarei II

W drugiej linii nabrzeża Polskiego, w roku 1933 powstał kolejny (drugi) z magazynów firmy Pantarei

Miał wymiary (140 x 36 m), a jego powierzchnia wynosiła 518 m2. Już w październiku tego roku została załadowany dużym transportem samochodów pomimo, że jego ukończenie zaplanowana na grudzień. Przeznaczono go do składowania głownie towarów drobnicowych, tj. skór, tłuszczy. W konstrukcji magazynu wykorzystano stosunkowo rzadki na terenie portu szkielet stalowy z wypełnieniem murowanym. Całość sprawiała wrażenie dużej lekkości, a wnętrze było przy tym bardzo przestronne i łatwe w manipulacji towarem.

Magazyn pozbawiony był ramp załadowczych, w zamian zastosowano tam gęsto rozmieszczone bramy o wyższej niż zazwyczaj wysokości, by towary za pośrednictwem samochodów przewozić bezpośrednio do jego wnętrza. Magazyn ten wskutek zniszczeń wojennych został rozebrany. Do wschodnich ścian szczytowych obu magazynów firmy Pantarei dobudowano dwukondygnacyjne trakty biurowe o funkcji administracyjnej i socjalnej. Obie gładko otynkowane elewacje zostały plastycznie rozwiązane za pomocą poziomych pasów okiennych, a w podmurówce wykończono je klinkierem. Centralnie rozplanowane klatki schodowe zaznaczono pionami okiennymi typu „termometr”, Uzupełnieniem wystroju elewacji było umieszczone w osi napisów z nazwą firmy.

Anna Orchowska-Smolińska

Literatura: Architektura portu gdyńskiego lat międzywojennych – najcenniejsze spośród zachowanych budynków / Anna Orchowska-Smolińska // Rocznik Gdyński. – 2009, nr 21, s. [159]-173. – Il.

Magazyn nr 6

Budowa tego magazynu rozpoczęła się w 1931 roku, a zakończono ją w styczniu roku kolejnego. Było to magazyn wolnocłowy przeznaczony był do przechowywania bawełny przeznaczonej na rynek krajowy oraz na tranzyt do Czechosłowacji i Rumunii.

Przy budowie tego pierwszego magazynu, realizowanego w rejonie nowopowstającego drugiego basenu wewnętrznego nazwanego imieniem Ministra Kwiatkowskiego, starano się wykorzystać wszystkie wcześniejsze doświadczenia z eksploatacji tego typu obiektów na terenie gdyńskiego portu oraz wzorce stosowane w innych krajach.

Rzut magazynu miał 240 x 50 m i powierzchnię użytkowa 12000 m2. Zastosowano tam układ trójnawowy, oparty o konstrukcję żelbetową. Ściany szczytowe były murowane z bramami wyjazdowymi dla samochodów usytuowanymi w osi magazynu. Dzięki zredukowaniu ilości słupów wewnątrz do minimum, cała powierzchnia wnętrza mogła stanowić praktycznie jedną, wielką halę. Od strony Nabrzeża Stanów Zjednoczonych zastosowano szerokie rozsuwane żelazne bramy, które pozostawały maksymalną swobodę operowania towarem na rampach. Dach magazynu opierał się na łukowych wiązarach drewnianych w konstrukcji systemu STEPHAN. W czasie okupacji w magazynie zorganizowany został skład torped, stad we wnętrzu dobudowano żelbetowe ściany działów, które w razie wybuchu pochłonęłyby siłę eksplozji.

Pod względem architektonicznym, podobnie jak przy projektowaniu wcześniejszych magazynów, skupiono się na rozwiązaniu estetycznym ścian szczytowych. W projekcie tego magazynu, pomimo nowoczesnych rozwiązań konstrukcyjnych, odwołano się do konwencji stylowej historyzmu (z cechami neogotyku). Była to najpóźniejsza tego typu realizacja na terenie gdyńskiego portu. Elewacje szczytowe ukształtowano za pomocą schodkowych uskoków zakrywających połacie dachowe. Zarysowano je dodatkowo smukłym pilastrami, przy czym te które odpowiadały słupom konstrukcyjnym posiadały plan rozwartokątny. W partii centralnej, u szczytu zastosowano szeroki, prążkowany fryz gzymsowy. Ponad umieszczonymi na osi głównej bramami wjazdowymi występował, mocno wyróżniający ten magazyn wśród innych, detal w postaci zwieńczonej ostrołucznie płyciny z prostokątnym oknem nadświetla.

Anna Orchowska-Smolińska

Literatura: Architektura portu gdyńskiego lat międzywojennych – najcenniejsze spośród zachowanych budynków / Anna Orchowska-Smolińska // Rocznik Gdyński. – 2009, nr 21, s. [159]-173. – Il.

Magazyn nr 4

W 1929 roku zbudowano przy nabrzeżu Polskim Magazyn nr 4, który następnie wydzierżawiła jako swoją bazę amerykańsko-skandynawska firma przewozu towarowo-pasażerskiego między krajami bałtyckimi i Stanami Zjednoczonymi.

Magazyn ten cechował się dosyć prostą konstrukcją i formą. Miał wymiary rzutu 80 x 40 m i powierzchnię użytkową ok. 3200 m2. Przestrzennie zbudowano go za pomocą dwóch równej szerokości naw usytuowanych równolegle do nabrzeża, każda była przykryta oddzielnym łukowym dachem. Magazyn posiadał jednoprzestrzenne wnętrze, doświetlenie jedynie za pośrednictwem świetlików poprowadzonych wzdłuż jego grzbietów dachów.
Tego typu rozwiązanie przestrzenne było stosunkowo rzadkie w gdyńskim porcie i zostało szybko wyparte przez układ trójnawowy. Ściany zewnętrzne murowano z cegły i pozostawiono nieotynkowane. Pod względem architektonicznym budynek ten, podobnie jak poprzednie nie prezentował cechy stylowych. Elementem wyróżniającym go było podłużna tablica z nazwa firmy zamocowana na ścianie szczytowej magazynu i na wykonanej w 1931 roku dobudówce biurowej.

Anna Orchowska-Smolińska

Literatura: Architektura portu gdyńskiego lat międzywojennych – najcenniejsze spośród zachowanych budynków / Anna Orchowska-Smolińska // Rocznik Gdyński. – 2009, nr 21.

Portowa wieża ciśnień

Zaopatrzenie w wodę było jedną z pierwszych i podstawowych inwestycji pomocniczych do wykonania na terenie budującego się portu

28 sierpnia 1925 roku oddana została do użytku Portowa Wieża Ciśnień. Była ona zasilana wodą pochodzącą z głębinowej studni artezyjskiej o głębokości 46 m.

Rzut budowli opierał się na wydłużonym ośmioboku, o wymiarach ok. 10 x 16,5 m. Masywna ceglana konstrukcje wieży miała 22 m wysokości i w dolnej części wzmocniono ja wieńcem dziesięciu przypór o bokach skośnie ściętych, łagodnie zwężających się do góry. Przestrzenie pomiędzy przyporami rozwiązane były w formie sklepionych arkadowych wnęk z oknami doświetlającymi dolną część wnętrza.
Znajdował się tam system pomp i innych urządzeń hydrotechnicznych, a w szczytowej partii dwa zbiorniki wodne po 105 m3 pojemności każdy. Dodatkowo wewnątrz mieściły się pomieszczenia techniczne dla obsługi urządzeń wodociągowych oraz schody prowadzące na szczyt wieży, gdzie znajdowała się galeryjka widokowa.

Budowla ta posiadała oprócz swoje niewątpliwej użyteczności funkcjonalnej także stosunkowo rzadko spotykaną pośród innych tego typu budowli formę zewnętrzna. Portowa Wieża Ciśnień utrzymana była w formach historyzmu XX wieku w nawiązaniu do stylu neoromańskiego. Dzięki swojej wysokości i charakterystycznej bryle budowla ta górowała nad portem przez cały okres międzywojenny i okupację, do czasu zburzenia jej w marcu 1945 roku. Miało to miejsce podczas akcji niszczenia elementów infrastruktury i urządzeń portowych przed kapitulacją Niemców.

Anna Orchowska-Smolińska

Literatura:

Magazyny portowe – nazewnictwo

Wszystkie państwowe składy w porcie w Gdyni określano jako „Magazyn” oraz nadawano im numer, odpowiadający kolejnej realizacji. Wyjątkiem był magazyn będący częścią złożonej inwestycji Dworca Morskiego – ten nazwano Magazynem Tranzytowym (bez numeru). Nazewnictwo to było niezależne od generalnego charakteru eksploatacji danego składu, tzn. czy był on magazynem krótko- czy długoterminowym. Z czasem, nazywając magazyn dodawano określenie mówiące o jego przeznaczeniu, jak na przykład Magazyn nr 6 “bawełniany”.

Anna Orchowska-Smolińska

Literatura: Orchowska-Smolińska A., Jaśkiewicz-Sojak A.: Modernistyczna architektura przemysłowa i jej ochrona – na przykładzie portu gdyńskiego // Modernizm w Europie, modernizm w Gdyni : architektura lat międzywojennych i jej ochrona / ed. red. nauk. M. J. Sołtysik, R. Hirsch. Gdynia: Urząd Miasta Gdyni, 2009, s. 231-242

Kryminalna Gdynia w okresie międzywojennym

Kryminalna Gdynia. W czwartek, 29 września, na godz. 17:30 zapraszamy do Biblioteki Wiedzy na spotkanie dotyczące przestępczego życia Gdyni w okresie międzywojennym.

W czwartek, 29 września, na godz. 17:30 zapraszamy do Biblioteki Wiedzy na spotkanie dotyczące przestępczego życia Gdyni w okresie międzywojennym.


Ten aspekt dziejów naszego „Miasta z morza i marzeń” jest mało znany, choć obfituje w niejednokrotnie fascynujące, zabawne, ale często też dramatyczne wydarzenia.

Na spotkaniu poznacie ciemne strony miasta i jego mieszkańców, zapomniane, a przecież jakże barwne postacie z gdyńskiego półświatka i wydarzenia, których byli niesławnymi bohaterami.
Jeśli interesują Was kryminalne przypadki gdynian z okresu międzywojennego, to koniecznie musicie pojawić się w Bibliotece Wiedzy.

Spotkanie prowadzić będzie dr Krzysztof Chalimoniuk, historyk zajmujący się szeroko pojętą problematyką życia codziennego miasta.

100 Lat Portu Gdynia

Port Gdynia

Z okazji 100 lecia Portu Gdynia Towarzystwo Miłośników Gdyni oraz Portal Rocznika Gdyńskiego składają najserdeczniejsze życzenia, dalszych sukcesów w realizacji wspaniałych planów rozwoju.

Historia Gdyńskiego Portu jest starsza od miasta o 4 lata. To właśnie budowa Portu przyczyniła się do powstania Gdyni. Decyzja o budowie Portu została podjęta u zarania narodzin II Rzeczypospolitej i symbolizowała odrodzenie się państwa, jego potencjału ekonomicznego i myśli technicznej. Port Gdynia cechuje dogodne położenie w obszarze Zatoki Gdańskiej i od początku był synonimem nowoczesności. To tutaj w latach siedemdziesiątych powstał pierwszy polski terminal kontenerowy. Obecnie Port Gdynia jest kluczowym portem w rejonie Morza Bałtyckiego oraz ważnym węzłem korytarza Bałtyk-Adriatyk.

Wszystkiego najlepszego!

Drogi Wodne w Polsce

Drogi Wodne w Polsce Tom VIII.

Drogi Wodne w Polsce. Tom VIII. Notatka informacyjna o porcie w Gdyni, Paweł Bomas, Warszawa 1929

Ministerstwo Przemysłu i Handlu, Departament Morski, w książce niniejszej daje krótkie zestawienie głównych informacji, dotyczących manipulacji i kosztów portowych. Dla interesantów portu są to bardzo ważne szczegóły, ułatwiające orjentowanie się i ewentualną pracę w porcie dla kupców i przemysłowców. Pozatem każdy czytelnik znajdzie tutaj szereg objaśnień i dat statystycznych, które dają możność dokładnego i objektywnego zorjentowania się w postępie prac przy budowie portu, w rozwoju miasta Gdyni, oraz w całokształcie ogólnej pracy przy realizacji dostępu do morza.

Akwatorium (obszar wodny)

Zespół wszystkich wydzielonych obszarów (akwenów portowych) albo przystani morskich otoczony budowlami morskimi, wraz z awanportem, kanałami i basenami

Akwatorium portu gdyńskiego składa się z Awanportu; Kanału Portowego, Kanału Południowego; basenów portu handlowego i rybackiego (do czasu likwidacji przedsiębiorstwa “Dalmor”).

Akwatorium odgrodzone jest od redy falochronem o długości 2,5 km.

Źródło: Czesław Kleban, Port Gdynia 1922 – 1972, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1973; Rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 czerwca 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać morskie budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie (DZ. U. 1998 poz.645); Bolesław K. Mazurkiewicz, Encyklopedia inżynierii morskiej, Fundacja Promocji Przemysłu i Gospodarki Morskiej, Gdańsk 2009.

Biuletyn Miesięczny Portu Gdyńskiego

Biuletyn Miesięczny Portu Gdyńskiego, późniejsze „Wiadomości Portu Gdyńskiego”, a od stycznia 1939 „Wiadomości Portowe”

Czasopismo było wydawane w 1931 r., pierwszy numer pojawił się w styczniu tego roku. Ogółem ukazało się 8 numerów (ostatni w sierpniu tego roku). Wydawcą miesięcznika był Urząd Morski. W “Biuletynie” zamieszczano informacje na temat różnego rodzaju wydarzeń w porcie. Publikowano statystyki ruchu portowego, obrotu towarów, a także tabele ilustrującą ruch pasażerów i pracę polskich statków w poszczególnych miesiącach. Na łamach pisma pojawiały się również akty prawne odnoszące się do szeroko pojętej gospodarki morskiej.

Literatura, Katalog Biblioteki Narodowej w Warszawie; „Biuletyn Miesięczny Portu Gdyńskiego” (1931-1939), https://marynistyka.pl/biuletyn-miesieczny-portu-gdynskiego-1931-1939/

Administracja morska w Gdyni w okresie drugiej Rzeczypospolitej. Organizacja, kadry, działalność

Administracja-morska-w-Gdyni-w-okresie-drugiej-Rzeczypospolitej

Jan Tymiński. – Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni, Gdynia 2020

Publikacja ma na celu przedstawienie działalności, struktur i kadr powołanych w II Rzeczypospolitej dwóch głównych instytucji, które zajmowały się szeroko pojętą administracją morską, mianowicie jej terenowymi organami: Urzędem Morskim i Kapitanatem Portu w nowo powstającym w tamtym okresie porcie i mieście Gdyni.

Praca ma charakter opisowo-analityczny. Jej podstawowy cel wynika z tytułu. W okresie działalności terenowych organów administracji morskiej w latach 1920–1939 warunki ich funkcjonowania ulegały częstym i głębokim zmianom. Przemiany te wynikały z zawiłych uwarunkowań zewnętrznych oraz zmian w ramach struktur instytucji tworzących terenową administrację morską. Urząd Morski, będący najważniejszym organem administracji morskiej, zmieniał bowiem swą nazwę, siedzibę, zakres działania, strukturę organizacyjną i podległość resortową.

Syrena – motorówka reprezentacyjna Kapitanatu Portu

W 1929 r Kapitanat Portu w Gdyni otrzymał wybudowaną w Szwecji motorówkę

Była to luksusowa, wykonana z mahoniu łódź spacerowo-reprezentacyjna. Miała 13,5 m długości i 2,4 m szerokości oraz 1,3 m zanurzenia. Wyposażona była w benzynowy silnik o mocy 70 KM i osiągała prędkość ok. 12 węzłów. Pod krytym bakiem znajdowały się silnik i pomieszczenia załogi, dalej z trzech stron kryta bogato oszklona sterówka, za którą ulokowano komfortowo wyposażoną kabinę kończącą się sięgającym rufy kokpitem z siedzeniami.

Oficjalnie łódź określana była jako inspekcyjna, najczęściej jednak służyła do przejażdżek po porcie oraz wycieczek do Jastarni, Helu i Orłowa dla ministrów i innych dygnitarzy krajowych i zagranicznych.

Literatura: Jerzy Miciński, Polskie statki pomocnicze i specjalne 1921-1939, Wydawnictwo Morskie w Gdyni, Gdańsk 1967.

Suprastruktura portowa zarządzana przez Zarząd Morskiego Portu Gdynia S.A.

Suprastrukturę portową tworzą te składowe wyposażenia technicznego portu morskiego, które bezpośrednio są wykorzystywane w procesie produkcji usług. Są to urządzenia przeładunkowe, sprzęt przeładunkowy, portowy tabor pływający, portowa powierzchnia składowa i osprzęt przeładunkowy.

W porcie gdyńskim elementami suprastruktury są: • place składowe • magazyny • zasobnie kryte i otwarte • budynki administracyjno-biurowe

Literatura: https://www.port.gdynia.pl/wp-content/uploads/2021/09/49972_raport_CSR.pdf; Hanna Klimek, Wartość dodana w procesie produkcji usług portowych, “Studia Gdańskie”, t. VI.

1...141516...454Strona 15 z 454