W tranzycie idącym w okresie międzywojennym przez porty Polskiego Obszaru Celnego największy udział miała Czechosłowacja
Znaczny eksport i import morski powodował, że o tranzyt czechosłowacki ubiegały się porty włoskie i niemieckie, a w późniejszym okresie również porty Polskiego Obszaru Celnego. W pierwszej połowie lat 20. XX w. największy udział w tranzycie miały porty włoskie. W drugiej położone lat 20. rywalizację z portami włoskimi wygrały porty niemieckie., znacznie zwiększając tranzyt ładunków czechosłowackich przez porty Hamburga i Szczecina.
Początkowo port gdański i gdyński nie brały udziału w tranzycie ładunków czechosłowackich. Pierwszy transport rudy żelaza przez Gdańsk ze Szwecji miał miejsce w 1923 r. Jednak brak w tym porcie odpowiednich urządzeń do przeładunków masowych, a także napięte stosunki polsko-gdańskie sprawiły, że czeska propozycja nie spotkała się z zainteresowaniem gdańskich firm portowych. Podobnie nieudana była próba tranzytu drewna w roku 1924.
Poważniejsza współpraca czechosłowacko – polska rozpoczęła się w 1925 r. Wówczas huty witkowickie wystąpiły do Ministerstwa Komunikacji w Warszawie z propozycją systematycznego sprowadzania ruch żelaza przez port gdański. Począwszy od 1926 r. tranzyt przez port gdański systematycznie wzrastał.
Zmniejszenie tranzytu czechosłowackiego okresie kryzysu spowodowało podjęcie przez Polskę decyzji o powołaniu we wrześniu 1932 r. Przedstawicielstwa Polskich Kolei i Portów Gdyni i Gdańska w Pradze.
Podobnie jak w latach 20. XX w. również i później w tranzycie czeskich dominowały towary masowe. Przede wszystkim ruda żelaza i złom. Ponadto przez porty Gdańska i Gdyni Czechosłowacja sprowadzała: bawełnę, wełnę, gumę, barwniki, skóry, ryż, owoce południowe. W eksporcie przeważały wyroby metalurgiczne, drewno, a w końcu lat 30. XX w. koks.
W porcie gdyńskim dominowały przeładunki tranzytowe (import) łomu, skór surowych, ryżu, bawełny, owoców południowych. Natomiast w eksporcie przeważał tranzyt: celulozy, słodu, wyrobów włókienniczych i skórzanych. W latach 1931-1938 przez port gdański jeśli brać pod uwagę tonaż, przechodziło 2,5 do 5 razy więcej ładunków, niż przez port gdyński.
Sytuacja polityczna w Europie w końcu lat trzydziestych spowodowała znaczny wzrost tranzytu czechosłowackiego przez porty Gdańska i Gdyni. W 1937 r. wzrósł on ponad dwukrotnie w porównaniu z rokiem 1936. Jednak wzrastające zagrożenie ze strony Niemiec zwiększyło zainteresowanie Czechosłowacji tranzytem przez porty Gdyni i Gdańska. Przez pierwsze trzy kwartały 1937 r. tranzyt czechosłowacki utrzymywał się na poziomie 1937 t., w czwartym kwartale, po zagarnięciu Sudetów przez III Rzeszę, nastąpiło jego zmniejszenie. Natomiast po przyłączeniu Zaolzia do Polski spowodowało całkowite załamanie się tranzytu czechosłowackiego . Biorąc pod uwagę cały 1938 r., tranzyt czechosłowacki zmniejszył się w porównaniu z 1937 r. o 15%.
Literatura: Mieczysław Widernik, Porty Gdańsk i Gdyni w życiu gospodarczym II Rzeczypospolitej, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1991.
